Раманскі меч Ха, ХІ ці ХІІ тыпу паводле Р.Э. Окшота захоўваецца ў зборы Нацыянальнага музея гісторыі і культуры Беларусі датуецца другой паловай ХІІІ ст. і паходзіць з Гродна
М.А. Плавінскі так апісвае гэты меч у кнізе “Нарысы гісторыі клінковай зброі Х–ХІІІ стагоддзяў на Беларусі”:
Меч, які варта ўзгадаць захоўваецца ў зборы Нацыянальнага музея гісторыі і культуры Беларусі. На вялікі жаль, звестак аб месцы і абставінах яго знаходкі няма. Праўда, у энцыклапедыі «Археалогія і нумізматыка Беларусі», у артыкуле, прысвечаным мячам (аўтар –М.А. Ткачоў), змешчаны фотаздымак гэтага прадмета з подпісам, з якога вынікае, што ён датуецца ХІІ ст. і паходзіць з Гродна.
Якія меліся падставы для такога вызначэння, невядома. Але, мяркуючы па складзе той часткі археалагічнай калекцыі Нацыянальнага музея, да якой належыць меч, цалкам верагодна, што ён можа паходзіць з тэрыторыі Беларусі. Агульная даўжыня мяча ў яго сённяшнім выглядзе – 82,5 см, даўжыня захаванай часткі клінка – 68,2 см, шырыня ляза каля крыжавіны — 4,6 см. Клінок плаўна звужаецца да вастрыя, дол займае 1/3 частку яго шырыні. Крыжавіна мяча злёгку выгнутая і пашыраецца да канцоў.
Страчаны фрагмент клінка з вастрыём.
Даўжыня рукаяці–14,3 см. Шырыня крыжавіны –14,5, Вышыня крыжавіны–1,8.
Шырыня наверша–5,5, Вышыня наверша–5,3
Цікавай асаблівасцю мяча з’яўляецца наяўнасць жалезнага дзяржання.
Найбольш каштоўным датуючым элементам мяча з’яўляецца яго крыжавіна. А. Брун-Хоффмэйер адзначала, што падобныя крыжавіны шырока распаўсюджваюцца з другой паловы ХІІІ ст. Блізкія крыжавіны маюцца на шэрагу еўрапейскіх мячоў і іх скульптурных выяваў апошняй чвэрці ХІІІ – першай чвэрці XIV ст. Таму ў спалучэнні з клінком, які з-за фрагментарнасці можа быць аднесены адразу да некалькіх тыпаў – Ха, ХІ ці ХІІ паводле Р.Э. Окшота, крыжавіна дазваляе датаваць меч другой паловай ХІІІ ст.
Мячы з навершамі дыскападобнай формы (тып G) фіксуюцца і ў комплексе ўзбраення Вялікага княства Літоўскага з ХІІ да пачатку XV ст..
